Από τα μεγάλα οράματα στα μεγάλα πάθη. Η νέα γοητεία των Μαζών! Άρθρο του Θανάση Παπαμιχαήλ Επικοινωνιολόγος-Συγγραφέας Οδηγών Πολιτικής Αυτοβελτίωσης

 

Κάποτε οι κοινωνίες συγκλονίζονταν από μεγάλα αφηγήματα. Άνθρωποι συμπορεύονταν, συγκρούονταν και οραματίζονταν με οδηγό συμπαγείς ιδεολογίες που υπόσχονταν να αλλάξουν τον κόσμο. 

Σήμερα, το σκηνικό έχει μεταβληθεί ριζικά. Ζούμε σε μια εποχή μετα-ιδεολογική, όπου οι μάζες  δεν σαγηνεύονται πλέον από θεωρητικά μανιφέστα ή ορθολογικά προγράμματα, αλλά από την οργανωμένη και συστηματική αναμόχλευση του θυμικού.

Η υποχώρηση των παραδοσιακών ιδεολογιών άφησε πίσω της ένα υπαρξιακό και πολιτικό κενό. Αυτό το κενό δεν καλύφθηκε από έναν θρίαμβο της λογικής, αλλά από την κυριαρχία του συναισθήματος. Το θυμικό, η οργή, ο φόβος, η αγανάκτηση, αλλά και η ανάγκη για ανήκειν, έχει μετατραπεί  στο κύριο νόμισμα της δημόσιας σφαίρας. 

Οι σύγχρονοι ηγέτες και τα κέντρα εξουσίας δεν επιδιώκουν να πείσουν τον πολίτη μέσω επιχειρημάτων επιδιώκουν να τον συγκινήσουν, να τον εξοργίσουν ή να τον τρομάξουν.

Καταλυτικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ψηφιακή κουλτούρα. 

Οι αλγόριθμοι είναι σχεδιασμένοι να επιβραβεύουν την ακρότητα και την πόλωση, 

καθώς το συναίσθημα παράγει κλικ και αλληλεπίδραση πολύ ταχύτερα από τη νηφάλια σκέψη. Έτσι, η πολιτική και η κοινωνική ζωή μετατρέπονται σε ένα διαρκές θέαμα συγκινήσεων. Οι μάζες δεν κινητοποιούνται επειδή εμφορούνται από ένα κοινό όραμα για το μέλλον, αλλά επειδή μοιράζονται μια κοινή αγανάκτηση για το παρόν ή έναν κοινό φόβο για το "άλλο".

Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία μιας εύθραυστης και παρορμητικής κοινωνίας. 

Η αναμόχλευση του θυμικού προσφέρει άμεση εκτόνωση, αλλά δεν οικοδομεί μακροπρόθεσμες λύσεις. Όταν η οργή κοπάζει, το κενό παραμένει, απαιτώντας μια νέα, ισχυρότερη δόση συναισθηματικής διέγερσης. Η σαγήνη των μαζών σήμερα δεν κρύβεται στην υπόσχεση ενός καλύτερου κόσμου, αλλά στην άμεση δικαίωση των πρωτόγονων ενστίκτων τους.

Σε αυτό το περιβάλλον, η μεγάλη πρόκληση των σύγχρονων δημοκρατιών είναι η επιστροφή στον ορθολογισμό. Χωρίς να παραγνωρίζεται η σημασία του συναισθήματος, είναι ανάγκη να ξαναβρούμε τη χαμένη ισορροπία, να μετατρέψουμε την τυφλή οργή σε συνειδητή πολιτική σκέψη και τη συγκίνηση σε δημιουργική δράση.