Η δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από το πώς κερδίζεται η εξουσία, αλλά και από το πώς παραδίδεται. Η εναλλαγή των κομμάτων στην κυβέρνηση δεν είναι τυπικό στοιχείο του πολιτεύματος. Είναι το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στη φθορά που προκαλεί η παρατεταμένη παραμονή στην εξουσία. Γιατί η εξουσία είναι δάνειο και όχι ιδιοκτησία!
Όταν
ένα κόμμα κυβερνά μία τετραετία, έχει ακόμη το άγχος της λογοδοσίας. Ξέρει
ότι ο πολίτης παρακολουθεί, ότι η κάλπη είναι κοντά και ότι κάθε λάθος
πληρώνεται. Όταν όμως η παραμονή επεκτείνεται σε δεύτερη και τρίτη θητεία,
η σχέση αλλάζει. Η εμπιστοσύνη του λαού μετατρέπεται σε αίσθημα
ιδιοκτησίας. Το κράτος αρχίζει να ταυτίζεται με το κόμμα, οι θέσεις με
τους πιστούς, οι αποφάσεις με τις ανάγκες της παράταξης και όχι της
κοινωνίας.
Έτσι
γεννιέται ο "δημοκρατικός δικτάτορας".
Δεν καταργεί τις
εκλογές, τις αντιμετωπίζει όμως ως τυπική επικύρωση. Δεν χρειάζεται
τανκς. Του αρκούν η αλαζονεία, η οίηση και η πεποίθηση ότι είναι
αναντικατάστατος. Γύρω του συγκεντρώνονται οι κόλακες, οι σύμβουλοι που λένε
μόνο "ναι" και οι μηχανισμοί που ζουν από την εύνοια.
Η
κριτική εκλαμβάνεται ως προσβολή, ο αντίπαλος ως εχθρός και ο δημοσιογράφος ως
ενόχληση. Η
διαφθορά δεν είναι πάντα ζήτημα προσωπικής ηθικής. Είναι συχνά ζήτημα
δομής.
Όπου
η εξουσία δεν αλλάζει χέρια, γεννιούνται πελατειακά δίκτυα, αδιαφάνεια και
αλληλοκάλυψη. Οι σκελετοί μένουν στη ντουλάπα, γιατί κανείς δεν έχει λόγο
να την ανοίξει. Η εναλλαγή λειτουργεί σαν παράθυρο που ανοίγει.
Ο νέος κυβερνών
βλέπει τα κακώς κείμενα του προηγούμενου, οι θεσμοί ελέγχονται, οι
πρακτικές βγαίνουν στο φως.
Ο
διπολισμός, με όλες τις ατέλειές του, προσφέρει κάτι πολύτιμο. Μια πραγματική
εναλλακτική. Ο πολίτης γνωρίζει ότι υπάρχει αντίπαλος έτοιμος να αναλάβει,
και ο κυβερνών ξέρει ότι δεν είναι αναντικατάστατος. Αυτή η διαρκής πίεση
βελτιώνει και τις δύο πλευρές.
Η
κυβέρνηση οφείλει να αποδίδει, η αντιπολίτευση να προετοιμάζεται
σοβαρά και να καταθέτει πρόταση αντί για απλή γκρίνια.
Δεν πρόκειται
για αφηρημένη θεωρία. Είναι η εμπειρία των δημοκρατιών που άντεξαν στον
χρόνο.
Οι
ηγέτες περνούν, οι θεσμοί μένουν και οι πολίτες θυμούνται ότι η εξουσία είναι
δανεική. Οι
επικριτές του διπολισμού υποστηρίζουν ότι η μακρά παραμονή ενός
κόμματος μπορεί να φέρει σταθερότητα, συνέπεια στο έργο και μεταρρυθμίσεις
που χρειάζονται χρόνο . Δύο τετραετίες ίσως να αρκούν...
Γιατί
η δημοκρατία χρειάζεται κύκλους. Όποιος τους σταματά δεν προστατεύει τη
σταθερότητα. Υπονομεύει την ίδια τη δημοκρατία.
Η
εναλλαγή είναι το εμβόλιο της δημοκρατίας κατά της αλαζονείας.